Begin april, precies in de periode dat de IJslandse vulkaan zijn as uitbraakte, vond in Oxford het Skoll World Forum plaats. Een groot – volgens de organisatie de grootste ter wereld in zijn soort- congres voor en over sociaal ondernemerschap. In 2,5 dag kun je een groot aantal discussies, lezingen, workshops bijwonen.

Dat er tijdens dat congres veel vertegenwoordigers van NGO-achtige organisaties rondlopen, is logisch. Het is altijd goed je blikveld te verruimen en te ontdekken hoe je op andere manieren dan via fondsenwerving geld kunt binnenhalen. Dat die clubs ook deelnemen in panels, vind ik minder voor de hand liggen. Grote vraag is namelijk wat sociaal ondernemers van hen kunnen leren.

Dit raakt direct aan de discussie die ik dinsdag had bij Agentschap NL. Ik was daar uitgenodigd om iets te vertellen over sociaal ondernemerschap, the next big thing voor het ministerie van Economische Zaken waartoe het Agentschap behoort. Daar was de vraag: wat is nu belangrijker: het ondernemerschap of de missie. Mijn antwoord was – telkens- allebei zijn belangrijk. Ondernemen is het middel om je missie te bereiken. Het sociale probleem dat jij hebt gezien los je op een ondernemende manier op. Voor sommige bij dat Agentschap was dat toch nog een stap te ver.

Ook in de wereld van sociaal ondernemerschap leeft die discussie. Dat blijkt onder meer uit debat op What Matters, een blog van McKinsey. Onder de titel ‘The Debate Zone: Should social entrepreneurs adopt the language and practices of business?’ buigen een voor- en tegenstander zich over dit issue.
Matthew Bishop, werkzaam bij The Economist en co-autuer van Philanthrocapitalism: How the Rich Can Save the World, stelt dat ‘The business world offers ready made mechanisms for turning good ideas into large scale enterprises. Social entrepreneurs who really want to change the world should take advantage of those mechanisms.’ En daar valt zeker iets voor te zeggen. Kijk naar sociale ondernemingen als Tendris, Valid People en Fifteen. Bij het Agentschap valt deze opvatting in goede aarde.

Bunker Roy, oprichter van Barefoot College in India, daarentegen stelt dat ‘The nature of business is to impose change from above. Addressing difficult social problems requires the kind of change that bubbles up from below, from the community itself.’ En ook daar valt veel voor te zeggen. Want verandering betekent onbekende paden betreden en dat is voor sociaal ondernemerschap een voorwaarde.

We kunnen natuurlijk, volgens goed Nederlands gebruik, polderen door beide opvattingen samen te voegen. En misschien is dat ook wel waar het in Nederland om gaat. Niet of-of, maar en-en. Het ontwerpen van innovatieve modellen die we inpassen in het ondernemen.

In het buitenland leeft die discussie heftig, getuige het aantal reacties op dit debat.

Wat vinden jullie?

Deze week kon je op dit blog een bijdrage lezen over de vraag of samenwerking tussen sociaal ondernemers en bedrijfsleven een ramp of een zegen is. Naar aanleiding van die discussie, gestart op Social Edge, heb ik een rondgang gemaakt langs een aantal sociaal ondernemers in Nederland. Centrale vraag: samenwerking: hemel of hel?

Diewertje Damen, mede-oprichtster van the value agency, dat bedrijven helpt maatschappelijk verantwoord te ondernemen:
‘Ik zie binnen bedrijven juist een heel positieve kracht om met sociaal ondernemers samen te werken. Sociaal ondernemers zijn voorlopers van hoe het in de toekomst gaat bij ondernemingen. Zij zijn de bruggenbouwers naar die nieuwe manier van ondernemen. Het bedrijfsleven ziet dat steeds meer in en gaat dus ook steeds meer samenwerken.

License to operate
Natuurlijk gaat die nieuwe manier van ondernemen gepaard met investeringen. In tijd, in strategie, en ja dus ook in geld. Maar op termijn betaalt zich dat terug. Ik zie het als een ‘license to operate’. Als je geen gezonde markt en gezond bedrijf hebt – in de letterlijke zin van het woord – kun je als onderneming niet bestaan.

Ik snap ook niet zo goed waarom er negatief geoordeeld werd over de overname van The Body Shop door L’Oreal. Voor wie was het negatief en wat is dan dat negatieve effect. Geldt dat voor L’Oreal omdat ze haar schuldgevoel zou afkopen? Of juist voor The Body Shop omdat het met de vijand in zee is gegaan? Ik denk dat L’Oreal juist kan leren van The Bod Shop en dat omgekeerd The Body Shop kan groeien omdat L’Oreal veel kapitaalkrachtiger is. ‘ 

Moniek Zegers, mede-oprichster van Kairos Tools, bedenkers van Treemagotchi. Voor dit online tool heeft Kairos Tools met zowel het bedrijfsleven als NGO’s samengewerkt:
‘Bij het bedrijfsleven komt iets vaker de vraag naar harde verkoopcijfers.  Al werken we ook samen met NGO’s die heel bedrijfsmatig werken en ging een ondernemer met ons in zee zonder dat er ook maar iets van verkoopcijfers aan te pas gekomen was. Die vond Treemagotchi gewoon heel leuk.

Zaak van mensen
Wij werken vooral met bedrijven die –ook- missiegedreven zijn. Of het nu NGO’s zijn of het bedrijfsleven. Uiteindelijk hangt het, denk ik, heel erg af van de mensen met wie je praat.
Voor de toekomst verwacht ik ook geen problemen. Alle organisaties passen binnen onze visie; als ze bovengemiddeld duurzaam zijn en koploper, zijn ze hartstikke welkom om met ons samen te werken.’

Edgar Neo, founding father Lotsov*, dat startende duurzame ondernemers begeleidt:
‘Uhm…jeetje, het kan een zegen zijn, maar in de praktijk blijkt samenwerking vaak toch moeilijk. Mismatch komt meestal om partners een heel andere motivatie, een andere intentie hebben om samen te werken. Een zelfde wens leidt niet automatisch tot eenzelfde produkt. Daar moet je dus goed over praten, goed afspreken wat je bedoelt..

Motivatie
Voorbeeld? Stel een ‘gewoon’ bedrijf  en een sociale ondernemer willen samen een bedrijf opzetten dat de beste werkgever wil worden. Die sociaal ondernemer zal altijd zoeken naar een passende plek voor iedere werknemer, of zo iemand nu een lastig lichaam heeft of op een andere manier een grote achterstand tot de arbeidsmarkt. Dat is zijn missie: ook voor jou hebben wij een plek. Maar het kan heel goed dat die ‘gewone’ onderneming onder beste werkgever verstaat dat hij de beste secundaire arbeidsvoorwaarden biedt, met een mooie leaseauto en zo.  Dat zijn dus 2 heel verschillende invullingen van het begrip ‘beste werkgever’. Dat moet je in een aantal gesprekken wel helder krijgen. Doorvragen, de zaken goed op papier zetten, heel belangrijk. Zet bijvoorbeeld alle twee eens je visie op een a4tje.

Defensie is heel duurzaam
Ik vind het heel lastig om op voorhand bedrijven uit te sluiten van samenwerking. Natuurlijk, ondernemingen mogen geen schade aan mens en natuur veroorzaken – we werken bijvoorbeeld niet samen met bedrijven die met kinderarbeid te maken hebben. Voor het overige bekijken we het per geval. Neem de wapenindustrie. Daar gaan wij niet mee in zee. Maar voor defensie ligt dat al genuanceerder. Want als er één organisatie is die duurzaam is, dan is het defensie wel. Er is geen enkel ander voertuig dat zolang op 1 druppel benzine kan rijden als een tank. Het leven is niet zo zwart-wit.
Wij werken overigens ook niet samen met een bedrijf dat alleen maar een campagne wil; alleen ondernemingen met een oprechte ambitie, een oprechte motivatie zijn mogelijke partners.’

Jim Bowes, oprichter GreenGraffiti, een bedrijf dat duurzame outdoor advertising maakt:
‘Bedrijven gaan met ons in zee omdat wij hen de mogelijkheid bieden om hun produktieketen te verduurzamen. Wij zijn een van de weinige bedrijven die een duurzaam reclamemedium maken. Daarnaast vinden bedrijven het heel waardevol om te kunnen vertellen hoe zij via GreenGraffiti bijdragen aan people-planet-profit. 
Met de wapenindustrie, haatzaaiende groeperingen en bedrijven of organisaties die op een of andere manier anderen in hun geluk dwarsbomen willen we niet samenwerken. Met alle andere bedrijven wel. We willen bedrijven graag de kans geven om hun gedrag op een goede manier te veranderen.’

Als je aan een sociaal ondernemer vraagt wat een sociaal ondernemer is, zul je tien tegen één een schouderophalen tegenkomen. Want belangrijk vinden ze het eigenlijk niet, zo’n definitie. En geef ze eens ongelijk, ze willen gewoon hun ding doen. Terecht. Maar dat moeten ze wel goed kunnen doen, ze moeten de mogelijkheden en faciliteiten hebben om hun sociaal ondernemerschap zo goed mogelijk vorm te geven. In dat licht is het wél belangrijk dat er een duidelijk definitie bestaat.
Sociaalondernemen.nu! gaat op onderzoek. Naar de definitie en het nut daarvan.

Stichting Sociaal Ondernemerschap definieert het begrip zo:

Een sociaal ondernemer pakt een maatschappelijk probleem op bedrijfsmatige manier aan en brengt daarmee op grote schaal een maatschappelijke verandering te weeg. Daarbij staat de maatschappelijke winst op de eerste plaats, de financiële winst is noodzakelijk om te blijven bestaan.

En verderop staat een profielschets
1) Ondernemerskwaliteiten: visie en ambitie, volharding, geloven in een idee, realistisch en flexibel, durft aanvaard risico te nemen.
2) Niet voor een gat te vangen: creatief en innovatief.
3) Idealistische realist: praktisch ingesteld.
4) Blijft niet binnen bestaande grenzen: is niet gevangen binnen een sector, maar werkt samen met spelers uit verschillende sectoren.
5) Open: transparant, wil informatie delen.
6) Professioneel; kent de markt waarin geopereerd wordt.

Volgens Thomas Vaassen van The Hub Amsterdam is een sociaal ondernemer een persoon die als ondernemer meer dan alleen winst belangrijk vindt. ‘De reden waarom iemand zo’n bedrijf heeft opgericht, is dat hij een sociaal probleem wil oplossen. En hij weet zeker dat die oplossing het best bereikt kan worden op een ondernemende manier. Niet via overheidssubsidies of fondsenwerving. Financiële winst is niet het belangrijkste, wel wat je maatschappelijk bereikt hebt, duurzaamheid en of je zelf ook gegroeid bent.’

Volgens Vaassen is er een duidelijk verschil met maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo). ‘Als een bedrijf aan mvo doet, is dat een gewoon bedrijf dat rekening houdt met people en planet. Terwijl een sociaal ondernemer juist als startpunt een sociaal probleem signaleert waar hij wat aan wil doen.’

Boris Franssen van Scholten en Franssen verwijst naar zijn boek ‘Handboek voor sociaal ondernemen in Nederland’ waarin een aantal elementen opgesomd staat, die belangrijk zijn bij sociaal ondernemen. ‘Wij noemen het een dubbel doel onderneming. Een sociaal ondernemer heeft een inhoudelijk, maatschappelijk doel en moet financieel duurzaam zijn. Wij vinden het belangrijk dat je meerdere inkomstenbronnen hebt en dat je ook je eigen inkomsten genereert. Je krijgt daardoor direct feedback van de markt, of de markt op je produkt of dienst zit te wachten.’

Zowel Vaassen als Franssen vinden het belangrijk dat er consensus is over het begrip sociaal ondernemer. Franssen: ‘Als sociaal ondernemer vind je daardoor bijvoorbeeld makkelijker financiering, je hoeft niet meer iedere keer uit te leggen wat je doet, en de criteria waaraan je moet voldoen om in aanmerking te komen voor financiering kunnen beter op sociaal ondernemers worden afgestemd. Maar het is ook goed voor financiers en fondsen zelf. Het maakt het voor hen makkelijker hun investering te verantwoorden. Vaak moeten die ook maatschappelijke doelen halen en als duidelijker is wat een sociaal ondernemer is, is het voor hen eenvoudiger om daarin te investeren.’

Wil meer lezen over definities, dan kun je hier terecht en hier. Internationaal is er meer consensus. Hier lees je de definitie volgens Ashoka, en hier kun je lezen de hoe de Skoll Foundation  en de Schwab Foundation erover denkt.

Wat vinden jullie: is één definitie handig, of juist niet? Laat het ons weten.

Wat is dat dan, een sociaal ondernemer? Die vraag krijg ik de afgelopen jaren, sinds ik me sociaal ondernemer noem, heel vaak te horen. En iedere keer leg ik het uit. Een sociaal ondernemer is iemand die een sociaal probleem signaleert en dat op een ondernemende manier wil oplossen. Met als ultieme doel sociale verandering. Dat sociale probleem kan te maken hebben met mensen, met milieu, de derde wereld, kunst, cultuur, sport noem maar op.

Zelfs mensen die zich met maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) bezighouden – toch een vakgebied dat heel dicht tegen sociaal ondernemen ligt, weten het soms niet. ‘Ik dacht dat sociaal betekende dat je je alleen inzet voor mensen die het moeilijk hebben’, zei een kennis van mij, die van mvo haar werk gemaakt heeft, onlangs.

In het buitenland zijn ze al veel langer bezig met sociaal ondernemen. Daar heeft die vorm van ondernemen dan ook een veel duidelijker positie, zijn er meer faciliteiten, meer mogelijkheden.

Zou het niet goed zijn als er in Nederland ook meer helderheid is over wat een sociaal ondernemer is? Zou het klimaat voor ons beter worden? Kunnen we dan meer bereiken? Ik denk het wel, ik denk dat als duidelijk is waar je over praat, de vragen, noden etc die bij sociaal ondernemers leven boven tafel kunt krijgen. En van daar uit kunnen er meer en betere faciliteiten ontstaan. Wij gaan komend jaar op onderzoek uit: wat is een sociaal ondernemer en vooral wat heeft z/hij nodig. Vertel het ons.

Op Social Edge is Peter Deitz, oprichter van Social Actions, een discussie begonnen onder de titel: The Case for Online Support for Social Entrepreneurs. Stel, zo begint Deitz, je hebt weinig tijd maar je wil wel graag je creativiteit, netwerk of geld wil inzetten voor een goede zaak. Mogelijkheden zijn er wel, zo zegt hij, bijvoorbeeld bij zijn eigen organisatie Social Actions. Maar dat is alleen maar voor non-profit. Als je sociaal ondernemers wil steunen, zijn er behalve bij Kiva, MyC4, Wokai, Ideablob en een handjevol campagnes op ThePoint, geen mogelijkheden om sociaal ondernemers online te steunen. Stelt hij. En wat zou het mooi zijn, aldus Deitz, als dat wel zo was. Via het uitwisselen van contacten, door je expertise beschikbaar te stellen voor een sociaal ondernemer, als vrijwilliger of financieel.

Hij somt een paar mogelijkheden op:

• Maak gebruik van je netwerk en breng sociaal ondernemers in contact met jouw vrienden en kennissen die hen willen helpen
• Stel je eigen vaardigheden, kennis en kunde beschikbaar voor sociaal ondernemers
• Bied jezelf aan om een businessplan creatiever, beter, mooier, groener te maken
• Steun fondsen die leningen, subsidies verstrekken aan sociaal ondernemers of die investeren in hen

In korte tijd is er een levendige discussie ontstaan, met soms geweldige ideeën. Hier kun je erover lezen en mee discussiëren.

Vraag van ons: zou zo’n online platform ook in Nederland zinvol zijn?